| Obiekty
architektury sakralnej Szczególne miejsce wśród zabytków
Ziemi Brzeskiej stanowią obiekty architektury sakralnej.
Wielu turystów przyciąga Szczepanów, w którym urodził
się św. Stanisław, biskup i męczennik - Patron Polski.
W Jego rodzinnej miejscowości, znajdują się liczne
obiekty kultu poświecone jego osobie. Szczególne
miejsce zajmuje średniowieczny, rozbudowany w początkach
XX wieku kościół fundacji Jana Długosza, a poświęcony
św. Stanisławowi.
Do obiektów szczepanowskich związanych z osobą św.
Stanisława należy kaplica, którą wybudowano w miejscu
jego narodzenia. Znajduje się w niej fragment
zachowanego dębu, pod którym według tradycji urodził
się św. Stanisław. Za kaplicą w miejscu źródełka,
w którym obmyła go matka, znajduje się studnia. Za
sprawą czerpanej z niej wody, uznawanej powszechnie za
cudowną doszło do wielu udokumentowanych uzdrowień. W
miejscu, gdzie stał dom rodzinny św. Stanisława został
wybudowany kościół (obecnie kaplica cmentarna), który
ufundował w 1781 r. Stanisław Lubomirski, ówczesny właściciel
Szczepanowa. Kościół parafialny w Szczepanowie składa
się z dwóch połączonych ze sobą świątyń:
starszej fundacji Jana Długosza i nowszej zbudowanej w
1914 roku. Szczepanowski kościół p. w. św.
Magdaleny i św. Stanisława został podniesiony w 2003 r.
przez papieża Jana Pawła II do rangi bazyliki mniejszej.
W Brzesku na uwagę
odwiedzających to miasto turystów zasługuje XV-wieczny
kościół p.w. św. Jakuba, utrzymany w stylu gotyckim,
z przebudowaniami neogotyckimi z przełomu XIX/XX w. W
obiekcie tym można oglądać jeden z najstarszych zabytków
Brzeska - obraz Matki Boskiej Nieustającej Pomocy.
W Jadownikach zobaczyć należy pozostałości słowiańskiego
grodu obronnego z małym kościółkiem p. w. św. Anny z
XVI w. W gminie Brzesko warto ponadto zwiedzić: gotycki
kościół p.w. Wniebowzięcia NMP z 1436 r. w Jasieniu
oraz murowany kościół p.w. św. Bartłomieja z XVI w.
w Porębie Spytkowskiej.
Wyjątkowym miejscem w powiecie brzeskim jest sanktuarium
Matki Bożej z Lourdes w Porąbce Uszewskiej, które
zostało poświęcone i udostępnione dla pielgrzymów w
1904 roku. Grotę zbudował ówczesny proboszcz ks. Jan
Palka, aby przybliżyć wiernym miejsce objawienia
Niepokalanej Matki Boskiej z dalekiej Francji.
Sanktuarium zostało wzniesione z miejscowego kamienia -
piaskowca, jej elewacja imituje naturalną skałę. We wnęce
zewnętrznej ściany została umieszczona figura Maryi
Niepokalanej. Wewnątrz groty znajduje się kamienny ołtarz
wsparty na czterech neoromańskich kolumnach. Sanktuarium
słynie z uzdrowień i łask. Najwięcej wiernych w Porąbce
Uszewskiej zjawia się w pierwszą niedzielę października
na uroczystość odpustową ku czci Matki Bożej Różańcowej,
a także 11 lutego w kolejną rocznicę objawienia się
Matki Bożej Niepokalanego Poczęcia w Lourdes w 1858
roku. Będąc w Czchowie warto zobaczyć wzniesiony w
1346 roku kościół p.w. Narodzenia NMP. Jest to
kamienna, jednonawowa świątynia gotycka, w której
przyziemiu przetrwały romańskie relikty wcześniejszej
budowli. We wnętrzu prezbiterium zachowała się
polichromia z ok. 1380 r. przedstawiająca zdarzenia z życia
Chrystusa i Matki Boskiej oraz sceny symboliczne i
apokryficzne. Uchodzi ona za jedną z bardziej interesujących
w Europie. Dużą rangę artystyczną mają też
renesansowe pomniki nagrobne Kaspra Wielogłowskiego i
jego żony, wykonane pod koniec XVI w. przez mediolańczyka
Hieronima Canavesiego.
Ciekawym zabytkiem
Jurkowa jest stary drewniany kościółek z XVI w, który
został odnowiony w XVIII wieku. Wewnątrz świątyni
znajduje się główny ołtarzyk barokowy z XVII wieku z
obrazem Chrystusa upadającego pod krzyżem z wieku XVI i
dwoma skrzydłami dwustronnie malowanymi.
Na miłośników wiejskiej architektury sakralnej w
gminie Czchów czekają też drewniane kościółki w Złotej
i Tymowej.
W Borzęcinie Górnym można zobaczyć kościół p.w.
Najświętszej Marii Panny, który został wzniesiony w
1618 lub 1680 roku. Na początku XIX w. świątynia została
zniszczona przez pożar, po czym w roku 1854 została
odbudowana i powiększona. Kolejnej rozbudowie kościół
uległ w latach 1912-1917. Utrzymany jest w stylu
eklektycznym, z nikłymi śladami pozostałości
architektury barokowej w starszych częściach budowli.
Borzęcińska świątynia jest budowlą trzynawową,
bazylikową, z prezbiterium zamkniętym trójbocznie.
Najcenniejszym dziełem sztuki, który znajduje się w kościele
jest późnogotycka Pieta z I poł. XVI wieku,
umiejscowiona w ołtarzu Ukrzyżowania. W otoczeniu kościoła
znajduje się kilka kamiennych figur Świętych.
W pobliskiej Bielczy znajduje się kościół p.w. Matki
Boskiej Anielskiej wybudowany w latach 1906-1908,
dwunawowy, murowany z cegły z dodatkiem kamienia. Powstał
on w miejscu kaplicy mszalnej. Wewnątrz znajduje się
polichromia figuralna i ornamentalna. Neogotyckie są ołtarze
(główny i dwa boczne) oraz ambona i drewniana
chrzcielnica.
Niezwykle interesującym obiektem jest kościół
drewniany p.w. św. Urszuli w Gosprzydowej z 1697 r. wraz
z zabytkową dzwonnicą. Jest to kościół jednonawowy,
otoczony podcieniami z kaplicą. We wnętrzu znajduje się
wystrój barokowy. Z pierwotnej świątyni zachowały się:
kamienna chrzcielnica i kropielnica z XV wieku.
W niedalekich Biesiadkach można zobaczyć kościół
parafialny p.w. św. Mateusza - drewniany, modrzewiowy,
konstrukcji zrębowej z wieżą na słup oraz
prezbiterium zamkniętym wielobocznie i dachem o jednej
kalenicy, gontowym. Ołtarze są barokowe. Główny jest
z XVII wieku z gotycką rzeźbą "Pieta" z XVI
wieku, natomiast boczne (wiek XVIII - XIX) są z obrazami
Matki Różańcowej i św. Antoniego z Padwy. W kaplicy
znajduje się figura Serca Jezusowego i wysuwany obraz św.
Rozalii z Palermo.
W gminie
Gnojnik warto zobaczyć także kościół p.w. św.
Floriana Męczennika w Uszwi - murowany z cegły, w stylu
barokowo - klasycystycznym, który konsekrował bp
Ziegler w 1824 r. Wart uwagi jest też kościół p.w. św.
Marcina w Gnojniku. Obecny murowany kościół jest
fundacją kanonika kapituły sandomierskiej i kantora
krakowskiego ks. Marka Żegoty i Doroty Conhy. Powstał
on około 1380 roku w miejsce starego drewnianego kościoła.
Kościół otacza starodrzew, poprzez który widać biały,
gotycki, gruby mur wykonany z kamienia, wsparty masywnymi
szkarpami, co pozwalało niegdyś na wykorzystanie świątyni
dla celów militarnych.
W Iwkowej warto zwiedzić modrzewiowy kościółek
cmentarny z XV w., natomiast w Wojakowej kościół z
ostrołukowymi portalami, prezbiterium i chrzcielnicę z
XV w. Uroczo prezentują się tu kapliczki z XVII i XVIII
w. Jedna z nich, znajdująca się u źródeł potoku
Urban, zwana jest również pustelnią świętego eremity.
W środku znajduje się ołtarzyk w stylu barokowym, z
malowanym na desce obrazem św. Urbana. W pobliżu
pustelni tryska wprost ze skały źródło Urban.
Zwiedzając zabytki Ziemi Brzeskiej nie sposób pominąć
drewnianego kościółka pw. św. Sebastiana w Strzelcach
Wielkich, który został wybudowany w 1785 roku.
Na terenie powiatu brzeskiego znajduje się wiele figur.
Na szczególną uwagę zasługuje figura św. Floriana z
1731 r., która znajduje się na środku brzeskiego Rynku
oraz figura św. Floriana w Łękach pochodząca z 1760
roku. Pośrodku czchowskiego Rynku można z kolei zobaczyć
posąg św. Floriana u stóp, którego znajduje się romańska
kamienna figura lwa. W Czchowie na uwagę zasługuje także
wieczna drewniana figura św. Jana Nepomucena, stojąca w
stylowej kapliczce pod starym dębem, na śródmiejskim
skwerze.
Na wspomnianym terenie
zachowało się także wiele zabytkowych cmentarzy. W
Brzesku przy ul. Czarnowiejskiej znajduje się cmentarz
wojskowy z czasów I wojny światowej i cmentarz wyznania
mojżeszowego, gdzie jest około tysiąc nagrobków, w
tym groby dwóch cadyków, które są celem pielgrzymek
setek Żydów ortodoksów z całego świata.
Cmentarz wojskowy ma ścianę szczytową z tablicą
inskrypcyjną, zespół bramny, monument centralny i
pomnik z granitu na zbiorowej mogile. Przy ulicy Kościuszki
znajduje się cmentarz parafialny sprzed 1813 r. Zachowały
się tutaj zabytkowe nagrobki i tablice upamiętniające
czasy i ludzi, którzy przeminęli. Od strony frontowej
usytuowano pochodzący z 1925 r. Grób Nieznanego Żołnierza.
|